De AI regisseur: De Product Owner tussen snelheid en strategie

Dit artikel is oorspronkelijk geschreven in het Engels.

‍

De opkomst van AI is een onomkeerbare verandering die de productwereld fundamenteel op zijn kop zet. Het is een complex fenomeen met zowel enorme voordelen als belangrijke aandachtspunten. Voor de Product Owner betekent dit een nieuwe invulling van de rol, namelijk die van een navigator die de koers bepaalt tussen onbenutte kansen en verborgen risico’s. Met het Oxygen Model als leidraad duiken we in de balans die de Product Owner moet zien te vinden.

‍

Discovery

Bij product discovery zoekt de Product Owner samen met de UX-specialist naar de juiste problemen om op te lossen. AI tools versnellen deze ideatiefase in een ongekend tempo. Met slechts een paar prompts genereer je binnen enkele minuten een breed scala aan prototypes en ideeën. Hierdoor kunnen teams sneller experimenteren, meer hypotheses testen en in een vroeg stadium feedback verzamelen. De Product Owner kan zo sneller de zwakke plekken in een concept blootleggen en de productvisie razendsnel bijsturen. Waar we vroeger vaak papieren prototypes gebruikten om samen met de gebruiker te schetsen hoe een bepaalde functionaliteit of workflow eruit zou kunnen zien, kan dat nu met een versie die bijna niet van echt te onderscheiden is.

De snelheid van AI brengt echter de verleiding met zich mee om validatie over te slaan. High-fidelity prototypes kunnen een vals gevoel van zekerheid creëren en cognitieve vooroordelen zoals anchoring en confirmation bias, versterken. De Product Owner moet ervoor waken dat het team niet verliefd wordt op de AI output, maar juist extra kritisch blijft en menselijke validatie vooropstelt.

• Anchoring bias beschrijft het fenomeen dat we vaak te veel waarde hechten aan het eerste datapunt. De verleiding is groot om gebruikers te vragen wat ze ervan vinden, in plaats van te zoeken naar waar ze echt tegenaan lopen.
• Confirmation bias betekent dat we vooral vragen stellen waarop we het antwoord al weten, om vervolgens die data te gebruiken om onze eigen aannames te bevestigen.
• Dan is er nog het sunk-cost fenomeen. Zelfs bij goedkope prototypes sluipt het idee erin dat we er al bijna zijn en er al zoveel energie in hebben gestoken. Een houdbaarheidsdatum op een prototype zie je immers bijna nooit.

High-fidelity prototypes geven development teams, eindgebruikers en Product Owners al snel het gevoel dat we "alles" al weten. De combinatie van precisie en optimism bias is zo krachtig dat het ons nog meer dan voorheen het gevoel geeft dat we de finishlijn al hebben bereikt.

‍

Delivery

Nog voordat ChatGPT doorbrak, was code completion en generatie al een opkomend fenomeen in de softwarewereld. Inmiddels zien we dat AI repetitieve taken zoals het schrijven van testscripts, documentatie en standaard code automatiseert. Dit maakt de delivery-fase aanzienlijk efficiënter en korter. Developers worden verlost van herhaalwerk en kunnen zich focussen op het oplossen van complexe, creatieve puzzels. Hierdoor kan de Product Owner een hogere throughput verwachten en de time-to-market drastisch verkorten.

Een te sterke focus op kwantiteit kan echter leiden tot een "feature fabriek" die functies uitspuugt zonder de impact te meten. Dat was natuurlijk altijd al een risico, maar nu zit er een turbo op. AI gegenereerde code kan bovendien onleesbaar zijn of lastig te onderhouden, wat op de lange termijn zorgt voor technical debt. Er zijn inmiddels al developers die zich op LinkedIn profileren als de "opruimploeg voor vibe-generated code". Voor de Product Owner betekent dit dat hij of zij de drijvende kracht moet zijn die delivery verbindt met strategische doelen. Het gaat erom dat teams niet alleen snel bouwen, maar ook duurzaam en waardevol werk leveren.

• Vibe-coding beschrijft het fenomeen waarbij zelfs mensen zonder development achtergrond een werkende applicatie kunnen bouwen met behulp van AI tools.

De visie van Baseflow is dat iedereen muziek kan maken met een keyboard, maar er zal altijd behoefte blijven aan een Beethoven, Madonna of Nine Inch Nails (kies je eigen favoriet). Developers zijn getraind om instructies aan een computer te geven om tot een goede, veilige en schaalbare applicatie te komen. Omdat AI getraind is op bestaande concepten, ontstaat echte innovatie juist in de samenwerking tussen de developer en de machine, waarbij AI puur als versneller dient.

‍

Technologie

AI breidt de technologische gereedschapskist van het team enorm uit. Het biedt de mogelijkheid om intelligente, zelflerende features in het product te bouwen die voorheen ondenkbaar waren. De Product Owner kan dit gebruiken om nieuwe markten aan te boren en de user experience naar een hoger niveau te tillen. Het leidt tot producten die non-deterministisch zijn, en dat biedt zowel kansen als risico's. Wat AI precies betekent voor producten, beschrijven we in een aparte paper.

De nieuwe technologie brengt ook complexiteit met zich mee. De Product Owner moet begrijpen dat AI modellen niet magisch zijn, maar afhankelijk zijn van data. Slechte input leidt onherroepelijk tot slechte output. Bovendien moet de PO zich bewust zijn van security risico’s, zoals datalekken of het risico dat intellectueel eigendom op straat komt te liggen via publieke AI modellen. Het is ook zeker geen gratis tooling. Hoewel het gebruik momenteel zwaar wordt gesubsidieerd, zijn de werkelijke kosten van AI aanzienlijk.

‍

Strategie

AI kan de Product Owner helpen met ongekende, data gedreven inzichten. Door enorme datasets te analyseren, kan AI trends herkennen en kansen aan het licht brengen die een mens over het hoofd zou zien of die extreem duur zouden zijn om te vinden. Dit maakt strategische beslissingen informatiever, objectiever en sneller, waardoor de Product Owner een scherpere en beter onderbouwde visie kan ontwikkelen.

Tegelijkertijd kan de Product Owner overweldigd raken door een eindeloze stroom aan AI gegenereerde data en ideeën. Deze overload aan informatie kan afleiden van de kernbehoeften van de gebruiker en leiden tot een onsamenhangende productvisie. De Product Owner moet fungeren als een krachtig filter dat de AI ruis scheidt van de waardevolle signalen, om zo te garanderen dat de strategie mensgedreven blijft.

‍

Autonomie

AI kan teams een grotere mate van autonomie geven door beslissingen en taken te automatiseren. Teams kunnen sneller werken zonder telkens te hoeven wachten op feedback of goedkeuring, wat leidt tot een hogere productiviteit en een groter gevoel van eigenaarschap.

Deze autonomie is mes wat snijdt aan twee kanten. Zonder sterke strategische sturing kan een team te veel gaan leunen op de output van AI en afdrijven van het oorspronkelijke doel. Het gevaar bestaat dat het team wel de autonomie heeft om op te leveren, maar niet de autonomie om de koers te bepalen. De Product Owner moet de balans bewaken tussen zelfstandigheid en strategische alignment.

‍

Waarde

De maatschappelijke en culturele impact van AI op teams is een cruciaal aandachtspunt. De productiviteit van een senior met AI kan vergelijkbaar zijn met die van een heel team aan juniors. Dit leidt tot een verschuiving in de vraag naar talent: de vraag naar juniors neemt af, terwijl de vraag naar seniors explosief stijgt. Op de korte termijn zorgt dit voor een biedoorlog om talent, vergelijkbaar met de huidige woningmarkt.

Het is belangrijk om te beseffen dat we zonder de juniors van nu, geen seniors hebben in de toekomst¹. De Product Owner heeft de verantwoordelijkheid om een cultuur te beschermen die ruimte biedt voor leren en groei, en die de waarde van menselijke kennisoverdracht erkent boven de puur technische efficiëntie van AI.

Tot slot zijn we AI gaan zien als meer dan alleen een tool voor de developer, maar als een autonome teamgenoot. Het interessante is dat diezelfde teamgenoot ook bij de concurrent aan het bureau zit. De ethische en strategische vraag is dan: hoe blijf ik mezelf onderscheiden als ik dezelfde "medewerkers"² heb? Bijna alle revolutionaire producten ontstonden in zogenaamde "skunk works", waar buiten de gebaande paden werd gedacht. Op dit moment is nog niet te voorspellen welk effect onze supersnelle, maar algemeen denkende "collega" op die ontwikkeling zal hebben.

¹ Bron: Bernard Letendre: Let’s replace them all with AI
² Los van het feit dat ze niet echt jouw medewerkers zijn, maar die van een AI supplier.

Conclusie: Meesters van de Balans

De toekomst van de Product Owner is complex, maar zit vol potentie. De PO is niet langer alleen de beheerder van een backlog, maar een meester in de balans. Het gaat om het benutten van de enorme kracht van AI, terwijl de menselijke, strategische en ethische aspecten actief worden bewaakt.

De Product Owner die het evenwicht weet te vinden tussen AI-gedreven snelheid en menselijk inzicht, zal de werkelijke katalysator voor succes zijn in het AI-tijdperk.

Wil je meer weten over balans? Lees dan het boek "Balance" van onze Head of Product over gedrag, leiderschap en cultuur. Beschikbaar op Amazon, of neem contact op met Baseflow voor een gratis exemplaar.

‍